"Nauka krzyża jest mocą Bożą"

Krzyż prawosławny – słowiański.

Krzyż to wspólny symbol i znak wszystkich chrześcijan. Szczególnie nabożną czcią otaczany jest w Kościele Katolickim i Prawosławnym. Apostoł Paweł powiedział, że z niczego innego nie chce się chlubić jak tylko z krzyża, a gdzie indziej naucza, że nauka krzyża głupstwem jest dla tych, co idą na zatracenie, mocą Bożą zaś dla nas, którzy dostępujemy zbawienia.
W Cerkwi wszystkie szaty sakralne, przedmioty i utensylia posiadają krzyż. Znak krzyża jest przez wiernych czyniony z pobożnością, krzyż jest całowany po każdej Liturgii przez wszystkich uczestniczących w nabożeństwie.
Świat prawosławny zazwyczaj "używa" krzyża łacińskiego lub równoramiennego greckiego. Natomiast krzyż spotykany w słowiańskim prawosławiu jest krzyżem ośmioramiennym, składającym się z trzech krzyży chrześcijańskich: greckiego równoramiennego - górna część (+), łacińskiego - część środkowa (†) oraz dolna część krzyża w kształcie litery (X) – krzyż św. ap. Andrzeja.
Na ilustracji strzałkami i przypisanymi im cyframi wskazano cechy charakterystyczne prawosławnego krzyża (słowiańskiego). Strzałkami i przypisanymi im cyframi wskazano cechy charakterystyczne. Są to różnego rodzaju "atrybuty", elementy krzyża, napisy, podpisy oraz litery alfabetu słowiańskiego lub greckiego. O ile układ krzyża słowiańskiego jest taki sam, to nie wszystkie napisy i elementy występują na każdym prawosławnym krzyżu. Poniższy opis odnosi się do najczęściej spotkanej wersji krucyfiksu.

1. Górna mniejsza poprzeczka, a na niej tabliczka z wyrokiem (cs. Titło, łac. Filakterium). Jest tam napis Ȉ.Н.Ц.Ȉ. czyli- Jezus Nazarejczyk Król Żydowski.
2. Napis "Król Chwały".
3. Napis "Syn Boży".
4. Środkowa belka krzyża, na której rozpostarte są ramiona Chrystusa zawiera Jego grecki monogram IC XC (IC - Jezus, XC – Chrystus). Zazwyczaj litery monogramu znajdują się na krańcach poprzecznej belki.
5. Belka poprzeczna dolna, ukośna – podnóżek tworzy z pionową belką krzyż w kształcie litery X – krzyż św. ap. Andrzeja, który według Tradycji przyniósł jako pierwszy słowa Ewangelii na tereny słowiańskie (znaczenie symboliczne, podkreślające rolę ap. Andrzeja w chrystianizacji naszych ziem). Belka jest skierowana w górę po prawicy Chrystusa, a po lewicy w dół. Ten symbol ma też inną interpretację: dobry łotr ukrzyżowany po prawicy Chrystusa poszedł w górę do Nieba, a zły łotr po lewicy poszedł w dół - do Piekła.
6. Stopy Chrystusa są przybite dwoma gwoździami, każda ze stóp oddzielnie. Odmiennie niż na krucyfiksach katolickich. Choć taki sposób przedstawiania występował od starożytności także w Kościele Zachodnim, dziś ta tradycja utrzymywana jest na tzw. krzyżu franciszkańskim.
7. Napis (NIKA) NIKA, czyli Zwycięzca.
8. Po lewej litera "K" - "Kopia" (czyli włócznia), wskazuje na narzędzie, którym przebito bok Jezusa, a po prawej litera "T" - "Trzcina", na której zamieszczona była gąbka nasączona octem.
9. Dwie litery "G" oznaczają Górę Golgotę. To na niej jest ustawiony Krzyż. Pod górą w czerni groty grobowej ukazana jest czaszka Adama (10). Jest ona podpisana literami GA (11) - "Głowa Adama".
10. Adam wg przekazów był pochowany na Golgocie. Jego czaszka to symbol grzechu i śmierci. Krew Chrystusa spływająca z Krzyża oczyszcza pra-winę Adama, tym samym jest to zwycięstwo nad grzechem i jego konsekwencją, czyli śmiercią.

Symbole, znaki, teksty i modlitwy znajdują się także po drugiej stronie Krzyża.
Modlitwa do Krzyża Świętego:

Niech powstanie Bóg i rozproszą się wrogowie Jego, niech uciekają przed Jego obliczem ci, którzy Go nienawidzą; jak znika i rozwiewa się dym, tak niech znikną i zginą; jak taje wosk wobec ognia, tak niech zginą biesy sprzed oblicza miłujących Boga i żegnających + się znakiem Krzyża Świętego oraz z radością mówiących: bądź pozdrowiony, Życiodajny Krzyżu Pański, który odpędzasz zło mocą ukrzyżowanego na tobie Boga naszego, Jezusa Chrystusa, Który zstąpił do piekieł, podeptał moc szatańską i dał nam ciebie ¬ Krzyż Swój Czcigodny, na odpędzenie wszelkiego nieprzyjaciela. O Najczcigodniejszy i Życiodajny Krzyżu Pański, pomagaj mi wraz ze Świętą Władczynią, Dziewicą Bogarodzicą, i ze wszystkimi świętymi na wieki. Amen.